Nhiều sản phẩm của các hãng nước ngoài vào thị trường Việt Nam tìm nhà máy sản xuất hoặc họ mở luôn nhà máy tại Việt Nam. Theo luật Việt Nam, những sản phẩm nào sản xuất ở Việt Nam thì phải gắn chữ “Made in Vietnam” trên nhãn thành phần bên trong sản phẩm. Bạn vào siêu thị hay các chợ địa phương, hầu như sản phẩm sản xuất trong nước đều có nhãn thành phần bên trong, ghi hướng dẫn sử dụng, phần trăm thành phần sợi vải… Có khi nhiều ngôn ngữ được in trên nhãn thành phần phía bên trong quần áo.
Nhưng một vấn đề ít khi được chú ý là nhiều sản phẩm được bán ở nước ngoài — như các quốc gia châu Âu — quần áo thường được ghi “Made in China”, “Made in Cambodia”, “Made in Bangladesh” hoặc “Made in Vietnam”. Tuy nhiên ở Việt Nam lại không dễ tìm cửa hàng bán những sản phẩm giống vậy. Lý do là theo quy định của mỗi quốc gia, nhiều hãng chưa đăng ký bản quyền sản phẩm ở Việt Nam mà chỉ có bản quyền ở nước ngoài. Bạn có thể thắc mắc: sản xuất ở Việt Nam, nhà máy đặt tại Việt Nam, khi sản xuất xong chỉ cần bày bán trong nước để tiết kiệm chi phí vận chuyển. Nhưng không phải vậy, vì một số sản phẩm nhãn hàng sản xuất dành cho người nước ngoài — do văn hóa tiêu dùng khác so với người Việt.
Nhiều lần tôi thấy những chiếc áo thun size rất lớn hoặc quần dài dành cho người cao to, trong khi người Việt thường dùng size nhỏ và vừa vì vóc dáng người châu Á nói chung có xu hướng thấp và gầy. Tôi thấy các cửa hàng bán hàng cũ nhập khẩu từ Nhật Bản, Hàn Quốc hay các nước châu Âu đóng kiện bán cho người thích hàng second-hand: vừa rẻ vừa có khi bền hơn hàng trong nước. Trong đống đồ cũ đó có những chiếc áo kích thước rất lớn, dành cho người trên 100 kg; hầu hết kích thước hàng cũ từ châu Âu khi đưa về Việt Nam thường rất to. Vóc dáng người Việt thường nhỏ hơn, so với người châu Âu như hàng trẻ em.
Một nhãn hàng có chiến lược thị trường riêng; nếu họ chưa có thị trường tại Việt Nam thì họ chưa đăng ký sản phẩm ở Việt Nam vì nhiều lý do: chưa đủ tài chính, chưa đủ năng lực quản lý… Vì vậy họ chưa thể bán sản phẩm tại Việt Nam mà tập trung vào các thị trường đang có doanh thu. Có thể họ thuê các xưởng ở Việt Nam sản xuất rồi xuất khẩu ra nước ngoài. Chính vì vậy nhiều sản phẩm sản xuất tại Việt Nam lại không bán ở chính Việt Nam.
Với sự phát triển của mạng internet, các nhãn hàng công bố thông tin trực tuyến và sản phẩm của họ thường có chất lượng hơn hẳn so với nhiều hàng trong nước, nên người Việt tìm mua. Mặc dù là hàng cũ, các sản phẩm của thương hiệu vẫn có giá trị hơn hàng sản xuất trong nước. Nhu cầu tăng khiến các xưởng nhỏ trong nước bắt đầu thay đổi quy trình sản xuất. Họ bắt chước sản phẩm của các hãng nổi tiếng để làm ra hàng nhái. Có xưởng làm nhái giống gần như 90–100%. Khi hàng ra thị trường, người tiêu dùng khó phân biệt đâu là hàng chính hãng, đâu là hàng nhái, vì hai loại gần như giống nhau.
Nhiều xưởng nhỏ muốn lấy mẫu mã hàng chính hãng nhưng không thể mua trực tiếp từ nước ngoài. Do nhu cầu lớn, người Việt muốn sản phẩm thương hiệu và mẫu mã đa dạng; mỗi năm mẫu mã thay đổi, nhưng người Việt thường chỉ cần hàng chất lượng, mẫu lỗi thời ở nước ngoài vẫn được chấp nhận nếu là chính hãng. Từ đó, các xưởng đi tìm mẫu mã để sản xuất, thường lấy từ các kiện hàng second-hand nhập về — trong đó có sản phẩm của các hãng nổi tiếng, đầy đủ nhãn mác. Các xưởng nghiên cứu kỹ thuật may, chất liệu từ đồ cũ và tính toán để sản xuất hàng gần như giống sản phẩm gốc. Hàng hóa được sản xuất nhái theo hàng chính hãng. Đặc biệt nhiều sản phẩm second-hand sử dụng công nghệ may cũ vài năm trước.
Những sản phẩm mới treo trên kệ ở các nước phát triển có thể dùng công nghệ in ấn, may cao cấp; sau vài năm, công nghệ đó trở thành lạc hậu, còn thị trường hàng nhái luôn đi sau. Các nhà in và xưởng dệt cập nhật công nghệ cũ từ các hãng, nhưng xưởng nhỏ chỉ theo kịp ở mức độ hạn chế. Xưởng nhỏ có lợi thế là thấy ngay mẫu mã nào “ăn” thị trường rồi làm theo. Họ tập trung sản xuất theo nhu cầu và bán ngay, nên dễ xoay vòng vốn.
Du lịch phát triển, du khách nước ngoài thấy hàng giống sản phẩm quê họ được bày bán ở chợ Việt Nam và nhận ra đó là hàng nhái. Nhiều người mua mang về hoặc mua để bán lại. Việc trộn lẫn hàng chất lượng và hàng nhái ở Việt Nam còn được xuất khẩu qua các công ty xuất nhập khẩu. Thị trường hàng nhái dần phát triển từ bán nội địa sang xuất khẩu quốc tế; dĩ nhiên giá cả thấp hơn hàng mới. Ở đâu cũng có người giàu và người nghèo — người nghèo thích mua hàng chất lượng với giá rẻ, nên thị trường hàng nhái luôn tồn tại, dù đúng hay sai.
