Ngày trước, hàng hóa được tạo ra với mục đích tạo sự tiện lợi, giải quyết các vấn đề khó khăn khi làm bằng tay, giúp tiết kiệm thời gian và công sức, và cung cấp những sản phẩm để giảm bớt thời gian cho con người.
Người sản xuất sản phẩm tập trung vào việc làm sản phẩm tốt hơn, tạo ra nhiều giá trị sử dụng hơn. Ví dụ, năm nay nhà sản xuất tạo ra chiếc chổi quét nhà; năm sau, họ cải tiến thêm vài chi tiết để chiếc chổi cứng cáp và khó hư hơn. Những người thợ rèn dao năm nay làm ra những chiếc liềm gặt lúa, và năm sau, họ sẽ sản xuất chiếc liềm đó nhưng thêm chi tiết để cán không bị rớt khi sử dụng. Họ nghiên cứu để tạo ra chiếc liềm sắc bén hơn và khó gãy hơn.
Ngày nay, vẫn có nhiều nhà sản xuất giống như vậy, nhưng cũng có những nhà sản xuất khác tạo ra các sản phẩm kích thích người mua. Thay vì chỉ mua một đôi giày, người ta có thể mua thêm một đôi nữa, rồi thêm một đôi giày đi chơi, đôi giày đi làm; có nhiều người khi đi chơi còn mua đến 3, 4 đôi. Đây gọi là sự kích thích tiêu dùng, hơn là mua để sử dụng.
Nhà tôi đã có một cái chổi đót; mỗi năm tôi mua một cây. Thực chất, một cây chổi nếu dùng thì tôi phải dùng hơn 2 năm nó mới hư và không sử dụng được. Một cái chổi tôi mua tầm 50 ngàn Việt Nam đồng và đã dùng trong 2 năm. Mỗi ngày, tôi chỉ mất 4 đến 5 phút quét nhà. Tôi đã sống qua nhiều thế hệ với chổi quét nhà mà vẫn ổn.
Một ngày, tôi nhìn thấy trên tivi quảng cáo robot hút bụi. Trong quảng cáo, người ta nói rằng robot hút bụi giúp chúng ta không phải dùng chổi quét nhà, vì mỗi lần dùng chổi, bụi sẽ bay lung tung. Tôi nghĩ điều đó là đúng. Họ còn nói rằng nếu dùng chổi, ngày nào bạn cũng phải quét nhà, còn robot thì chỉ cần bấm nút, nó tự quét nhà, và khi bạn đi làm về, chỉ cần nằm trên sofa xem điện thoại, nhà sẽ sạch bóng. Tôi thấy điều đó khá hợp lý. Họ còn nói rằng trang bị robot sẽ làm cho nhà bạn trở nên sang trọng hơn vì nó thuộc hàng công nghệ mới. Điều này cũng tương đối chấp nhận được.
Sau khi cân nhắc, tôi quyết định bỏ một số tiền tương đương với 200 cái chổi để mua một con robot hút bụi. Một cái chổi 50 ngàn nhân với 200 cái là 10 triệu. Tôi mua robot về và quyết định vứt luôn cái chổi mới mua vì tôi sẽ không bao giờ dùng nó nữa, khi có robot hút bụi thì cần gì chổi nữa. Từ ngày có robot, tôi phải ngồi đọc hướng dẫn sử dụng và tìm chỗ lắp đặt cho nó trong góc nhà. Ngày đầu tiên, có vẻ dùng cũng được, nhà sạch.
Tuy nhiên, một tuần sau, thay vì về nằm sofa, tôi phải lấy nó ra lau chùi, vệ sinh từ trong ra ngoài; việc này mất hơn một tiếng đồng hồ. Tôi còn phải rửa nước vào những chỗ bẩn, dùng khăn ướt mà không sạch. Rửa xong, tôi phải mang đi phơi chờ khô, trong khi máy nằm yên không làm được gì. Hình như bắt đầu từ tuần thứ 2, thứ 3, có nhiều vấn đề xảy ra. Chổi quét bắt đầu bẩn hơn, tôi phải lên mạng tìm mua cái khác để thay vào. Phải đợi người ta gửi hàng đến nhà tôi vài ngày mới lắp vào được.
Sau vài ngày, robot cũng cần được vệ sinh. Nhiều lần, nó hút bất cứ thứ gì trên đường đi, thậm chí có lúc còn hút cả dây điện, buộc tôi phải ngồi gỡ ra và mất rất nhiều thời gian. Sau khi gỡ dây, tôi lại phải bật tắt để kiểm tra xem có trục trặc gì không trước khi cho nó chạy tiếp.
Đôi khi, con tôi ăn bánh và làm vụn rơi trên sàn. Tôi phải bê robot lại gần để nó hút, nhưng thấy nó chạy chậm quá, tôi lại phải dùng tay quét gom những mảnh vụn. Cuối cùng, tôi lại phải chạy ra mua cái chổi đót mà trước đây đã từng vứt đi. Nhiều khi, trong lúc chờ robot, tôi phải gom lại những chỗ rơi vãi, trong khi con robot thì nằm ở góc nhà, yên lặng và không hoạt động.
Sau khi dùng được vài tháng, chổi quét gãy, tôi lại phải đi ra tiệm tìm mua. Ở tiệm, họ bán loại không đúng với mã robot tôi đang dùng, hoặc họ không bán. Tôi lại phải lên mạng đặt hàng và chờ. Sau hơn một năm, robot thông báo đèn đỏ không chịu chạy, mà tôi không biết cách xử lý. Bảo hành thì hết rồi, mà muốn tìm địa chỉ để bảo hành cũng không dễ. Tìm người sửa cũng khó khăn. Tôi đành mất thời gian chạy xuống chợ Nhật Tảo Sài Gòn nhờ các anh chuyên sửa để kiểm tra. Kiểm tra xong, anh báo rằng máy chai pin cần thay. Tôi mất thêm vài trăm ngàn để thay pin. Vác về nhà để cho chạy, nhưng tôi vẫn không được yên ổn; nhiều vấn đề lặt vặt làm tôi mất nhiều thời gian, và điều làm tôi mệt nhất là khi nó hư, tôi phải tìm cách xử lý vấn đề. Không phải vấn đề gì cũng đem tới thợ được.
Ngày nay, người dân buôn lựa chọn những sản phẩm kích thích tính tò mò và cảm xúc của người tiêu dùng. Khi chúng ta bị kích thích, nó như chất gây nghiện nằm sẵn trong người, giúp làm giảm thời gian, giải trí, và làm cho chúng ta lười hơn, người tiêu dùng sẽ dễ dàng rút tiền ra chi cho sản phẩm đó liền. Tôi thấy có nhiều người không chỉ mua một đôi giày mà đến gần chục đôi. Khi hỏi sao mua giày nhiều vậy, họ trả lời vì mua được giá hời nhờ giảm giá, nên họ sẽ mua ngay khi có cơ hội, không chờ đến khi hết giảm giá. Mà tôi đi siêu thị ngày nào cũng thấy bảng giảm giá đến 50 thậm chí 70%. Áo quần thì có nhiều người có đến 3, 4 chiếc áo khoác. Nhiều người mua về nhưng lại quên sử dụng.
Nếu như ngày xưa người nông dân mỗi nhà sắm một con dao, một cái rựa, dùng đến khi nào hư thì tự sửa, và đến khi không sửa được mới đi mua cái khác, thì bây giờ, dân buôn lựa chọn hàng hóa phục vụ người tiêu dùng cảm xúc là chính. Thị trường hàng hóa đã thay đổi; không còn ăn no mặc ấm nữa mà giờ chuyển sang ăn sang mặc đẹp. Nhà sản xuất cũng phải chú tâm đến việc sản xuất sản phẩm cho đẹp và bắt mắt. Tuy nhiên, để sản xuất sản phẩm vừa đẹp vừa tốt thì rất khó, vì thị trường hàng hóa thay đổi nhanh và liên tục. Hôm nay, người sản xuất chưa nghĩ ra điều gì thì ngày mai đã có sản phẩm trên kệ rồi. Do đó, yêu cầu sản xuất phải nhanh và đẹp, còn yếu tố bền chắc thì ít được coi trọng. Dần dần, thói quen người tiêu dùng cũng chấp nhận mua sản phẩm về dù không như ý muốn cũng phải chịu và chấp nhận, với câu “tiền nào của nấy.” Nếu muốn vừa đẹp, vừa chất lượng, vừa hữu ích thì giá rất cao.
Hàng hóa được bán nhanh hơn và nhiều hơn cho người tiêu dùng, đồng nghĩa với việc dân buôn có được lợi nhuận nhiều hơn. Những dân buôn thời nay còn hợp tác mở rộng công việc kinh doanh; họ chấp nhận bỏ vốn gom hàng về trữ để kịp bán cho khách hàng. Vốn xoay vòng phải nhanh, vì hiện nay một vùng có rất nhiều nhà sản xuất đang cạnh tranh trong vùng còn phải cạnh tranh với các nước lân cận. Hàng hóa có rất nhiều mẫu mã, buộc dân buôn phải thông minh hơn rất nhiều so với ngày trước.
Hàng hóa hiện tại rất đa dạng, người ta nghĩ ra nhiều thứ để tăng thêm giá trị cho sản phẩm. Người Nhật sản xuất xe máy nhập vào Việt Nam, dân buôn mua lại bán cho thị trường trong nước, và họ còn tìm kiếm các nhà sản xuất linh kiện để gắn thêm. Như vậy, những cơ sở sản xuất ốc vít và các loại tem dán cho xe cũng ra đời.
Chợ Tân Thành ở Quận 5 là nơi có nhiều cửa hàng bán những mặt hàng độ xe. Độ xe là một chiếc xe nguyên bản được người mua thay đổi bộ ốc vít màu mè cho đúng ý, hay họ gắn những chiếc kính chiếu hậu khác lên cho đẹp theo ý người tiêu dùng. Tại đây, họ còn bán các loại bánh xe và đèn xe đủ kiểu cho người tiêu dùng.
Giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng, xuất hiện thêm những nhà sản xuất phụ trợ. Nhà sản xuất không bán công cụ sửa chữa, nhưng các cơ sở sản xuất đồ phụ trợ và dụng cụ sửa chữa đã ra đời. Dân buôn là người đứng giữa kết nối lại thành một vòng hàng hóa khép kín. Người tiêu dùng không chỉ sử dụng mà còn mua thêm đồ kèm theo để sửa chữa và tăng tính năng cho sản phẩm, làm cho sản phẩm đẹp hơn, bền hơn. Bên cạnh đó, có nhiều cửa tiệm còn mở ra để rửa xe và sửa xe. Lĩnh vực này là dịch vụ nó không phải hàng hóa nên dân buôn họ không đụng vào, họ tập trung vào sản phẩm có tính chất là hàng hóa hơn.
Sản phẩm của nhà thiết kế khi tạo ra đều hướng đến việc kích thích người tiêu dùng hơn, tạo thêm nhiều tính năng đồng nghĩa với thêm tiền cho sản phẩm. Người tiêu dùng ngày nay càng phức tạp hơn, mất nhiều thời gian hơn cho những sản phẩm trong đời sống của họ. Họ phải làm việc nhiều hơn để có nhiều tiền mới có thể mua thêm những sản phẩm mới, do đó họ cũng mất nhiều thời gian hơn cho sản phẩm hơn.
Sự chuyển hướng sản phẩm khiến dân buôn cũng phải chạy theo xu thế thay đổi của thị trường. Giờ đây, dân buôn lựa chọn sản phẩm kích thích người tiêu dùng hơn là các sản phẩm chất lượng bền là vậy.
